Boven – Header
Boven – Header
Boven – Header

Het nieuwe wonen ‘Op weg naar een slimme woonzorgomgeving’ (2)

De leerstoel Smart Architectural Technologies van de Technische Universiteit Eindhoven verricht onder leiding van prof. dr. ir. Masi Mohammadi onderzoek naar ruimtelijke en technologische middelen voor het bevorderen van het toekomstgericht en mensgericht bouwen. De werelden van mensgericht bouwen en innovatieve technologie worden in het ontwerp bij elkaar gebracht om van daaruit te komen tot de ontwikkeling van een integraal concept voor de ‘Empathische woonomgeving’. Deze concepten en tools worden momenteel in samenwerking met maatschappelijke organisaties gevalideerd in een aantal LivingLabs.

Introductie
Drie LivingLabs in regio Eindhoven, Roermond en ’s Hertogenbosch op het gebied van een ‘slimme woonzorgomgeving’ zijn de samenwerking aangegaan met de TU/e om de slimme woonzorgomgeving voor nu en in de toekomst te bouwen en uit te testen in het dagelijks leven. FMT Gezondheidszorg volgt deze projecten. In het vorige artikel werden de projecten geïntroduceerd (10-2017). In deze editie wordt ingegaan op de eerste processen van de toepassing van de ontwerpprincipes voor een slimme woonzorgomgeving.

PROJECT I

‘Slim wonen ontzorgt’

A set of architectural design patterns and strategies for age friendly homes

Door: ir. Leonie van Buuren

RSZK Zorgprofessionals

De focus van het project ‘Slim wonen ontzorgt’ ligt op het ontwikkelen van een toekomstgericht model voor een slimme intramurale woonzorgomgeving voor senioren met dementie, waarin ruimtelijke strategieën, technologie en het zorgproces met elkaar worden geïntegreerd. Het project is opgebouwd uit verschillende fasen. Het afgelopen jaar heeft voornamelijk in het teken gestaan van het onderzoek en de vertaling daarvan naar ontwerpprincipes voor deze slimme woonzorgomgeving. In december 2017 is de eerste conceptversie van de ontwerpprincipes aan RSZK Zorgprofessionals opgeleverd.

In 2018 is de volgende fase gestart: de toepassing van de ontwerpprincipes in een casus. Eén van de projecten, volgens het strategisch vastgoedplan van RSZK Zorgprofessionals, is de renovatie van Mariahof te Reusel. Mariahof wordt door de huidige bewoners getypeerd als ‘een groot Reusels familiehuis’. De grootste verandering voor deze locatie is de verlening van het type zorg: van verzorgingshuis- naar verpleeghuis zorg. Dit brengt de nodige veranderingen en eisen met zich mee op zowel zorg- als vastgoedgebied.

Binnen de RSZK is er een projectgroep voor de renovatie van Mariahof opgestart. De projectgroep heeft gekozen voor een mensgerichte aanpak, door in de basis de bewoner als uitgangspunt te nemen. Vanuit deze invalshoek wordt er gewerkt met persona’s. Persona’s zijn beschrijvingen van fictieve karakters die een menselijk referentiepunt mogelijk maken tijdens verschillende fasen in het project; bijvoorbeeld om gebruiksscenario’s te doorlopen vanuit de verschillende wensen en behoeften van de toekomstige bewoners. Voor het renovatieproject Mariahof zijn de volgende vier toekomstige bewoners opgesteld: Maria, Bert, Tinus en Mien.

Fig. 1 Toekomstige bewoners van Mariahof (persona’s) Maria, Bert, Tinus en Mien

Naast het uitgangspunt van de bewoner als basis, is er gekozen om te werken met stakeholdersbijeenkomsten. De stakeholders van het project komen vanuit verschillende disciplines: van huidige bewoners, mantelzorgers, zorgprofessionals en ergotherapeut, tot de beheerder van het pand, facilitair teamleider, ICT specialist en medewerkers van de vastgoedafdeling. Tijdens de afgelopen periode hebben er drie bijeenkomsten plaatsgevonden. De eerste sessie ging in op de introductie van het project: ‘Waarom en hoe wordt Mariahof gerenoveerd?’ en werden de persona’s voorgesteld. Tijdens de tweede sessie werden de resultaten van het onderzoek ‘Slim wonen ontzorgt’ gepresenteerd en bediscussieerd. Dit werd gedaan aan de hand van de verschillende ruimten van Mariahof én waarop onderzoek is verricht. Per ruimte werd aangegeven wat volgens onderzoek toegepast zou moeten worden en was het voor de stakeholders mogelijk om hierop te reageren. De derde sessie stond in het teken van domotica; ‘Wat is de visie op domotica vanuit het perspectief van de bewoner, de mantelzorger en de zorgprofessional?’. Allereerst is er uitleg gegeven wat er mogelijk is aan technologie. Vervolgens is er per ruimte aangegeven wat wenselijk is aan technologie vanuit de verschillende gebruikersperspectieven.

Mede op basis van de inbreng van de stakeholders en het onderzoek ‘Slim wonen ontzorgt’ is een eerste versie geschreven voor het programma van eisen voor de renovatie. Dit document is ter reactie verspreid naar de leden van de stakeholdersbijeenkomsten. Op het moment van schrijven worden de reacties van de stakeholders verzameld. De volgende stappen zijn het definitief maken van het programma van eisen en de selectie van de architect.

PROJECT II

‘Sociale woningbouw vanuit empathisch perspectief’

The design of future-friendly healthcare properties to stimulate healthy living for the lower social economical class.

Door: ir. Marije Kortekaas

Woningstichting Domus

In de provincie Limburg is er sprake van dubbele vergrijzing. Jongeren trekken weg uit de provincie, waardoor het percentage 65-plussers nog sterker stijgt. Op dit moment is 22% van de bevolking in Limburg 65+, naar verwachting zal dit stijgen tot 33% in 2040 (CBS E,til, 2016). Dit vraagt om een herziening van de huidige woningvoorraad. Woningstichting Domus wil zich inzetten voor de meest kwetsbare doelgroep, daarom heeft Woningstichting Domus de ambitie om meer en betere huisvesting te realiseren voor senioren met een lage sociaal economische achtergrond.

Voor deze opgave wordt gekeken naar een bestaand woongebouw met 39 aanleunwoningen aan de Bredeweg in Roermond. Dit gebouw voldoet niet meer aan de huidige eisen en zal in de nabije toekomst verbeterd moeten worden. Voor deze locatie wil Woningstichting Domus het empathisch wonen principe toepassen.

Aan de hand van empirische en theoretische onderzoeken worden ontwerpprincipes opgesteld voor de empathische woonomgeving. Deze ontwerpprincipes focussen zich op drie verschillende thema’s die de basis vormen van het empathisch wonen concept: de ruimte, de technologie en de gebruiker.

Mijn rol als PDEng trainee binnen dit proces is adviserend. De uiteindelijke resultaten gaan leiden tot ontwerpprincipes voor toekomstgerichte woningen voor senioren. Deze ontwerpprincipes worden samengevat in een handboek dat Woningstichting Domus ook voor komende projecten kan toepassen. Het daadwerkelijke ontwerp voor de Bredeweg zal ontworpen worden door een architect.

In januari heeft de architectenselectie voor het ontwerp aan de Bredeweg plaats gevonden. Om de provincie Limburg te stimuleren, is er gekozen om een selectie te maken van architecten uit de provincie Limburg die ervaring hebben met zorg gerelateerde projecten. Aangezien het empathisch wonen concept nog geen exact plan van eisen heeft, is er aan vier architecten gevraagd om een visie presentatie te geven. Hierbij werd gevraagd om de visie ten opzichte van de locatie, het empathisch wonen concept, betaalbaarheid en toekomstgerichtheid te geven. Om het onderdeel empathisch wonen te kunnen beoordelen heb ik plaats genomen in de beoordelingscommissie.

Naar aanleiding van deze presentaties is er een keuze gemaakt voor een architect. In de komende fase zullen er verschillende focusgroepen samengesteld worden waaraan het voorlopige ontwerp getoetst wordt. Deze focusgroepen bestaan bijvoorbeeld uit de zorgpartij, de (toekomstige) bewoners, medewerkers van Woningstichting Domus en PDEng collega’s. Daarnaast zullen er nog aansluitende onderzoeken gedaan worden die de ontwerpbeslissingen zullen onderbouwen.

Samen met de architect hopen we een stimulerende omgeving te ontwerpen die de zelfstandigheid van de bewoner versterkt.

PROJECT III

‘Ruimte voor duurzaam geluk’

Stimulating care environment for seniors living in a nursing home to improve Quality of Life

 Door: ir. Joyce Fisscher

Sint Jozefoord Wonen Welzijn en Zorg

Senioren willen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Toch komt er voor velen een moment waarop thuis wonen niet langer mogelijk is door zware lichamelijke en/of cognitieve beperkingen. Deze senioren zijn vaak erg kwetsbaar. Eenzaamheid, desoriëntatie en een gebrek aan fysieke en mentale activiteiten zijn veel voorkomende problemen in een verpleeghuis. Wat vaak niet wordt gerealiseerd, is dat de vormgeving van de woonomgeving van grote invloed is op het juist versterken of verminderen van deze problemen. Dat wil zeggen dat de woonomgeving een groot effect heeft op de kwaliteit van leven. Het doel van dit project is om in samenwerking met de zorgorganisatie Sint Jozefoord ontwerpprincipes te ontwikkelen voor cognitieve, fysieke en sociale prikkels op het gebied van architectuur en techniek, om zo een stimulerende woonomgeving te creëren die de kwaliteit van leven en het thuisgevoel van de bewoners bevordert. In de afgelopen periode is er veel data verzameld over de organisatie, de doelgroep, de locatie en domotica. Vervolgens is er een begin gemaakt met het vertalen van deze kennis tot ontwerpprincipes voor de gemeenschappelijke ruimten (entree hal, gang, huiskamer en tuin) in het verpleeghuis.

In de nieuwbouw van Sint Jozefoord, gevestigd aan de voorzijde van het terrein, zullen diverse ontwerpprincipes worden geïmplementeerd. Binnenkort zal de nieuwbouw in gebruik worden genomen en vanaf dat moment zullen ook een aantal living labs gaan starten. De nieuwbouw biedt plaats aan twee kleinschalige woongroepen voor bewoners met dementie op de begane grond en op de verdiepingen vier kleinschalige woongroepen voor bewoners met lichamelijke beperkingen. De ontwerpprincipes die hier zullen worden toegepast, variëren van principes die al wetenschappelijk bewezen effectief zijn, zoals het camoufleren van deuren waartoe bewoners geen toegang hebben rustgevend werkt, tot ontwerpprincipes die enkel nog door een hypothese worden onderschreven. Of deze laatste ontwerpprincipes daadwerkelijk als stimulerend worden ervaren en daardoor een positief effect hebben op de kwaliteit van leven, zal in de komende periode onderzocht worden met behulp van de living labs. Zo zullen de twee gangen van de woongroepen op de begane grond als living lab worden ingericht. De meest fundamentele functie van een gang is de verkeersfunctie om van de ene ruimte naar de andere ruimte te bewegen. Echter is desoriëntatie een veel voorkomend probleem onder bewoners in een verpleeghuis. Als bewoners verdwaald zijn, kunnen zij angst, stress en verdriet ervaren. Dit heeft een negatief effect op de kwaliteit van leven. In het living lab zullen diverse ontwerpprincipes worden toegepast, waarna er onderzocht zal worden of deze het oriëntatie vermogen van de bewoners stimuleren en/of de agitatie van bewoners verminderen.

Daarnaast wordt er naar gestreefd om de gang niet enkel als verkeersruimte te laten dienen, maar onderdeel te laten uitmaken van de leefruimte waar sociale interactie kan worden gestimuleerd. De mate van daglicht, beleving en zitplekken hebben een grote invloed hierop. Daarom zullen er in het living lab ook diverse ontwerpinterventies worden onderzocht met betrekking tot sociale interactie, zodat er uiteindelijk een stimulerende woonzorgomgeving ontstaat die de kwaliteit van leven en het thuisgevoel van de bewoners bevordert.

Bron: FMT Gezondheidszorg

 

 

 

 

 

 

FMT Gezondheidszorg Nieuwsbrief

U wilt op de hoogte blijven van de technologie, wetenschap en innovatieve huisvesting in de zorg. Abonneer u daarom nu gratis op de elektronische nieuwsbrief van FMT Gezondheidszorg.
Name
Email
Secure and Spam free...