Boven – Header
Boven – Header
Boven – Header

Jarno Nillesen, architect De Klinkenberg: “Het gebouw past als een handschoen om het zorgconcept”

In 2018 werd in Ede de Klinkenberg in gebruik genomen, een woonzorgvoorziening van zorgaanbieder Vilente, ontworpen door Wiegerinck Architectuur en Stedenbouw uit Arnhem. FMT vroeg Jarno Nillesen, senior partner bij Wiegerinck en eindverantwoordelijk voor de Klinkenberg, wat het project kenmerkt en bijzonder maakt. 

In 2015 werd Wiegerinck gevraagd deel te nemen aan een architectenselectie. Nillesen: “Het ging om een stuk grond aan de noordkant van Ede met daarop een verouderd schoolgebouw. Vilente, een zorgaanbieder voor mensen met lichamelijke beperkingen of dementie, wilde op deze locatie een woonzorgvoorziening creëren.” Wiegerinck won de prijsvraag. Op grond waarvan? Nillesen: “Wij kozen voor een open ontwerp: een aantal losse gebouwen met daartussen ruimte, wandelpaden en groen. Zo creëerden we mooie zichtlijnen en een verbinding met de buurt. De gebouwen vormen een ensemble met daarbinnen een hart dat uitnodigt om elkaar te ontmoeten. Dat open maar ook besloten karakter gaf de doorslag.”

 

Gepuzzel

Het programma van eisen bevatte elementen die zich op het eerste gezicht lastig lieten verenigen. Nillesen: “Het plangebied ligt in een villabuurt. De omwonenden kijken vanuit hun achtertuin op de gebouwen. Ze waren bang dat het complex te kolossaal en te hoog zou worden. Kleinschaligheid was daarom niet alleen een wens van de omwonenden, maar ook van de bewoners, zodat ze zich thuis voelen en zich kunnen oriënteren. Aan de andere kant vroeg Vilente om een bepaalde schaalgrootte. Ze weten uit ervaring dat de ideale groepsgrootte tien cliënten is; dan is het ook voor het personeel goed werkbaar. Daarmee was de grootte van de groepen en gebouwen min of meer bepaald. Verder was de wens dat bewoners van de ene naar de andere groep of verdieping konden wandelen. Het was best een gepuzzel om dat alles te realiseren binnen de bebouwingsgrens en de financiële kaders en het geheel mooi in te passen in de omgeving. We werden daarbij overigens goed geholpen; de instelling heeft een heel duidelijk visie op zorg, onder het motto ‘Thuis bij Vilente, Vilente bij u thuis’. Ze wisten precies wat ze wilden.”

 

Met zorg ingepast

De locatie kent een opendeurenbeleid. Bewoners kunnen zich vrij bewegen. Letterlijk, want in het groen rond de gebouwen is een beweegtuin aangelegd met fitnessapparaten. Ook is er een wandelpad. “Die bewegingsvrijheid reduceert de stress. De bewoners voelen zich thuis en prettig op de Klinkenberg”, aldus Nillesen, die benadrukt dat het complex met zorg is ingepast in de omgeving. “We hebben de hoge gebouwen aan de noordkant gelegd, ver weg van de bewoners van de villawijk. Daardoor hebben ze geen last van de schaduw van deze gebouwen. Bovendien vormt dat blok nu een soort geluidsscherm tussen de Rijksweg die ten noorden van het complex loopt en de villa’s rond het complex. Tussen de gebouwen door kun je naar een dierenweitje, waar ook de buurtbewoners welkom zijn. En het pleintje tussen de gebouwen leent zich prima voor sociale bijeenkomsten. Er is al een kinderfeest gehouden en een oogstfeest gevierd. Het leuke is dat elke buurtkamer een balkon heeft aan de kant van het pleintje, dus met zicht op de binnenplaats. Afgelopen zomer zaten veel mensen buiten op de balkons; je hebt daar visueel contact met elkaar, je voelt je er verbonden.”

 

Intuïtief oriënteren

Mensen die vergeetachtig zijn, vinden soms hun weg niet meer (terug) of zijn kwijt wat de functie van een bepaalde ruimte is. Goede architectuur houdt daar volgens Nillesen rekening mee, en stuurt het gedrag van bewoners in de goede richting, zonder daarvoor bordjes, taal of woorden nodig te hebben. “Om die reden hebben we aan het eind van gangen zogenaamde belevingsplekken gemaakt. We weten dat mensen aan het eind van de gang vaak blijven staan en niet meer weten waar ze heen moeten. Door daar iets van beleving te creëren kunnen ze even op die plek verblijven, waarna ze vaak weer verder zullen wandelen. De routing en het interieur in het gebouw versterken elkaar. Zo is bij de toegang van de kamers een raam gemaakt, zodat je vanaf de gang contact kunt hebben met de bewoner, als de bewoner dat wil. Dat raam is ‘omkleed’ met een kastje met schappen waarin de bewoner persoonlijke spullen kan leggen. Als hij dan bij zijn appartement komt weet hij: hier woon ik. Kortom: de omgeving is intuïtief leesbaar. Iets soortgelijks doen we bij de indeling van de badkamer. Als je die binnenkomt zie je als eerste het toilet. De bewoner hoeft dan niet te raden; hij ziet meteen wat de functie van die ruimte is.”

 

Rust op de groepen

Vilente is dik tevreden over het resultaat, aldus Nillesen. “Zowel medewerkers als de bewoners zijn blij. De behuizing past als een handschoen om het zorgconcept. Bewoners wonen er graag, zorgpersoneel werkt er graag. Let wel: dit zijn de eerste bevindingen. Het gebouw is pas een jaar in gebruik. Later gaan we nog uitgebreider evalueren, maar een paar dingen zijn al wel duidelijk. Zo is er door de opzet van het gebouw meer rust op de groepen; mensen hebben niet het gevoel dat ze moeten weglopen. Ga je als bewoner toch aan de wandel, dan kom je automatisch in een buurtkamer. Iedere groep van tien appartementen heeft er een. Elke buurtkamer heeft een iets andere inrichting, wat voor oriëntatie zorgt. Mochten bewoners verder doorlopen, dan belanden ze in de volgende groep. Dat is geen probleem. Mensen kunnen ook de gebouwen uit. Bewoners waarvan men denkt dat die wat verder weg zouden kunnen lopen en zouden kunnen verdwalen, zijn te volgen met behulp van GPS. Maar het grappige is: dat komt weinig voor. De vier gebouwen vormen samen een soort pleintje; daar is het veilig. Het komt maar weinig voor dat bewoners dat hofje verlaten.”

 

Belangstelling

Er is veel belangstelling voor het project. Nillesen: “Er zijn al veel bezoekers uit eigen land geweest, maar ook uit Duitsland en Japan. En binnenkort komen mensen uit Zwitserland een kijkje nemen. Bezoekers zijn met name nieuwsgierig naar hoe het gebouw het zorgconcept van Vilente faciliteert, naar het ensemble zo rond een hofje en naar de aansluiting met de buurt.” Tevredenheid is er ook vanwege het doordachte vastgoedconcept. “De vergrijzingsgolf waar we nu mee te maken hebben, zal over pakweg dertig jaar weer op zijn retour zijn. Wat doen we dan met dit vastgoed, dat zo bedacht is vanuit een specifiek zorgconcept? Om die reden hebben we gekozen voor tweekamerappartementen van 45 vierkante meter. Die zou je op termijn kunnen koppelen tot woningen van 90 vierkante meter, geschikt voor andere doelgroepen. Het vastgoed behoudt dus zijn waarde; voor de bank die het moet financieren is dat essentiële informatie.” Zelf is Nillesen ook in zijn nopjes met het resultaat. “Vanuit disciplines als de healing environment en evidence based design weten we dat architectuur ertoe doet en invloed heeft op het welbevinden van mensen, hun gedrag, hun gevoel om begrepen te worden. Wij proberen mensen met onze ontwerpen zoveel mogelijk comfort te bieden.”

Programma De Klinkenberg

– 120 tweekamerappartementen voor mensen met een lichamelijke beperking of dementie. 13 eenkamerappartementen voor kortdurende zorg, waaronder spoedzorg

-Per 10 appartementen is er een buurtkamer. Alle buurkamers hebben een eigen sfeer

– Oppervlakte: 10.880 m²

– In gebruik sinds maart 2018

– Opdrachtgever: Vilente

– Medeadviseurs: Studio ID+ (interieurarchitectuur), Poelmans Reesink (landschapsarchitectuur)

 

Tekst: Martin van Rooij

Foto’s: William Moore

Bron: FMT Gezondheidszorg

FMT Gezondheidszorg Nieuwsbrief

U wilt op de hoogte blijven van de technologie, wetenschap en innovatieve huisvesting in de zorg. Abonneer u daarom nu gratis op de elektronische nieuwsbrief van FMT Gezondheidszorg.
Name
Email
Secure and Spam free...