Boven – Header

Reversed design als uitgangspunt voor ontwikkeling nieuwe beddenkamers AMC

Emile Spek, directeur huisvesting van het AMC, noemt de herontwikkeling van de F- en G-beddentorens ‘zowel bouwkundig als conceptueel fundamenteel’. Om beter aan te sluiten bij de beleving van de patiënten en zorgverleners is gekozen voor een reversed design-traject bij het ontwerp van de patiëntenkamers, met belangrijke rollen voor consultancybureau AT Osborne en industrieel ontwerpbureau MMEK’.

Het AMC werd 34 jaar geleden officieel in gebruik genomen. Dat een update van de beddentorens nodig is, is dus begrijpelijk. ‘We hebben bij de H-toren tien jaar geleden gezien dat een bouwkundige upgrade nog steeds tot een verouderd resultaat kan leiden’, zegt Spek. ‘Sinds die tijd zijn we aan de slag gegaan met lean en dat gedachtegoed hebben we voor de renovatie van de F- en G-torens doorgetrokken: fundamenteel nadenken over de processen in een beddenhuis om een ontwerp te realiseren waarmee we tot voorbij 2050 kunnen komen. Hierbij zagen we een belangrijke rol voor industrieel ontwerpers.’

Kernelement hierbij is reversed design. Rutger Kriek, managing consultant gezondheidszorg van AT Osborne in de rol van programma manager huisvesting bij het AMC legt uit: ‘Bij het ontwerp van patiëntenkamers wordt sinds jaar en dag de bouwkundige structuur van het gebouw als vertrekpunt genomen. Reversed design wil zeggen dat je dit omkeert en juist uitgaat van de patiënt en het personeel.’

 

Zorgvuldige voorbereiding
AT Osborne en het AMC gingen op zoek naar een industrieel ontwerpbureau dat deze uitdaging aankon. ‘We legden vier bureaus de vraag voor wat we in dit kader van hen konden verwachten’, zegt Kriek. ‘Bij alle vier kwam in het projectvoorstel de experience-gedachte aan bod en ook de patient journey, maar niet alle bureaus slaagden er even goed in dit concreet te maken. Voor ons was die patient journey wel belangrijk, want een patiënt die wordt opgenomen komt in een vreemde wereld waarin hij enige tijd verblijft, en dan is het belangrijk stil te staan bij de vraag wat hij dan ervaart.’

In de voorbereiding is ook nagedacht over de vraag wie vanuit het AMC bij de herontwikkeling van de torens betrokken zou moeten worden. Kriek: ‘Er werken mensen vanuit verschillende disciplines en die hebben ieder hun eigen belangen, die ze doorgaans niet van elkaar kennen. Wij hebben ze in een conceptgroep bij elkaar gezet om de ambities en eisen te bepalen op basis van de vraag: “Wat wil je nu echt bereiken bij die herontwikkeling?”. De uitkomsten hiervan vormden het uitgangspunt om tot een programma van eisen te komen. Een belangrijk punt van de verpleging daarin was dat zij vanuit de gang zicht in de kamer wilden hebben op de patiënt. Heb je dat zicht niet in één oogopslag dan moet je de kamer binnenlopen en loop je het risico de patiënt te storen.’

 

Op zoek naar kwaliteit
De volgende stap was de keuzebepaling van het industrieel ontwerpbureau. Besloten werd vier bureaus een plan van aanpak te laten schrijven waarin ze moesten meenemen hoe ze de gebruikers erbij wilden betrekken en wat ze vanuit industrieel ontwerp als risico’s en kansen zagen. Op basis van die plannen van aanpak mochten de bureaus een presentatie verzorgen en pas daarna werd gekeken naar de prijs. ‘Bewust’, zegt Spek, ‘we wegen kwaliteit veel zwaarder dan geld. Als je al eerder in het proces de prijs van de aanbieder meeweegt, is het risico dat je kiest voor de aanbieder met de laagste prijs en een “best wel” goede aanpak.’

MMEK’, waaraan het ontwerp werd gegund, kon zich direct vinden in de gekozen aanpak. Directeur Erik van Kuijk vertelt: ‘Veel opdrachtgevers nodigen je gewoon uit om een ontwerp te maken en dan krijg je een soort wapenwedloop tussen aanbieders. We waren blij dat de opzet hier zorgvuldiger was. Daarbij zagen we het gedachtegoed van reversed design als een enorme kans. Als experienceontwerpers benaderen wij vraagstukken altijd vanuit de kant van gebruikers en eindgebruikers. Wij stellen ons daarbij niet alleen de vraag of mensen iets kunnen gebruiken, maar vooral ook of ze het willen gebruiken. Het is veel interessanter om de zorg centraal te stellen dan: dit is het gebouw en zie maar hoe je de zorg erin past. Een bedreiging kan zijn dat je je door het sterk inzoomen op wat patiënten en medewerkers nodig hebben in details verliest op basis van tegenstrijdige eisen en wensen.’

 

Mock-up en virtual reality
Wat erg hielp om het proces in de goede richting te sturen, was de beslissing om een mock-up te maken. ‘Je moet letterlijk kunnen ervaren of je in een ruimte wel een bedbeweging kunt maken’, zegt Van Kuijk. ‘De eerste mock-up was met halfhoge wanden waardoor het ruimtelijk effect nog niet goed werd gevoeld, maar wel een goede test om een ontwerpvariant te kiezen. Vervolgens hebben we een volledige kamer gebouwd, ook om mensen te laten ervaren of ze zich daarin opgesloten voelen of er juist prettig in liggen.’

Vaak werken industrieel vormgevers met 3D-simulatie. ‘Voor veel mensen geeft een 3D-beeld op een beeldscherm een betere inschatting dan een bouwtekening’, legt Van Kuijk uit. ‘Maar wij hebben besloten om gebruik te maken van virtual reality, omdat je dan écht dicht op de werkelijkheid zit. Je kunt dan alles op de juiste plek brengen. We hebben er medewerkers doorheen laten lopen om alles aan te tekenen wat ze wel en niet goed vonden. “Dat knopje zit daar niet praktisch”, dat soort dingen.’ Tegelijk was het voor velen een realistische feedback op de input die zij eerder in het proces gegeven hadden. Het is mooi dat, hoewel de kamers nog gebouwd moeten worden, honderden AMC’ers er al in rondgelopen hebben.’

 

Toekomstgericht resultaat
Hoewel nadrukkelijk in co-creatie is gewerkt met de gebruikers, moeten op een gegeven moment wel knopen worden doorgehakt. ‘Daarin kun je dan nog steeds niet ieders wensen volledig honoreren’, zegt Van Kuijk, ‘maar mensen snappen wel beter waarom bepaalde keuzes gemaakt worden en accepteren die dan ook. En je komt tot oplossingen die echt praktische meerwaarde hebben. Je ziet bijvoorbeeld vaak dat het rolkoffertje met spullen dat mensen meebrengen nét niet in de kast past. Of dat het kluisje te klein is voor de iPad. Ook met dergelijke details hebben wij dus wél rekening gehouden. Alle voorzieningen zijn in een strakke wandkast weggewerkt.’

Spek voegt hieraan toe: ‘De gekozen aanpak leidt tot een eindresultaat dat echt toekomstgericht is. Gelet op het feit dat we het hier hebben over een van de grootste investeringen sinds de oplevering van het gebouw zeker relevant in de communicatie naar de raad van bestuur. We hebben daarom inmiddels besloten voor alle grote projecten zo te gaan werken.’

Tekst: Frank van Wijck

Bron: FMT Gezondheidszorg

 

FMT Gezondheidszorg Nieuwsbrief

U wilt op de hoogte blijven van de technologie, wetenschap en innovatieve huisvesting in de zorg. Abonneer u daarom nu gratis op de elektronische nieuwsbrief van FMT Gezondheidszorg.
Name
Email
Secure and Spam free...