Boven – Header
Boven – Header
Boven – Header

Verplegingswetenschappelijk onderzoek als basis voor waardevolle zorg

Ruim 300.000 verpleegkundigen en verzorgenden geven het leeuwendeel van de dagelijkse zorg in de Nederlandse gezondheidszorg. Toch is de zorg die zij bieden nog weinig onderzocht. Hoogleraar Verplegingswetenschap Hester Vermeulen van het Radboudumc maakt zich sterk voor wetenschappelijk onderzoek naar het werk van deze zorgprofessionals en is als commissielid onder meer betrokken bij de ZonMw-programma’s Langdurige Zorg en Ondersteuning (LZO) en Memorabel.

Hester Vermeulen wil niets liever dan de rol van verpleegkundigen en verzorgenden in de gezondheidszorg goed over het voetlicht brengen. Het maakt haar ‘heel blij’ als dat lukt. ‘Het werk van verpleegkundigen en verzorgenden is cruciaal voor de kwaliteit, veiligheid en de persoonsgerichtheid van onze gezondheidszorg. Hun zorg heeft direct effect op de uitkomstmaten die er voor patiënten echt toe doen, zoals pijn, verwardheid, ondervoeding, infecties en participatie. Gaat er op die punten iets mis, dan heb je daar als patiënt veel last van. Ze zijn ook bij uitstek degenen die de patiënt kunnen ondersteunen weer zelfredzaam te worden en eigen keuzes te maken.’

Het verschil maken

Vermeulen werkte zelf lang als verpleegkundige op een afdeling chirurgie. Daar begon haar zoektocht naar manieren om de verpleegkundige zorg te verbeteren. Ze maakte de overstap naar het onderwijs en ontdekte weer later de waarde van wetenschappelijk onderzoek. ‘Ik besefte dat onderzoek de manier is om het verschil te maken. Je kunt ermee werken aan de kwaliteit en de professionaliteit van de zorg.’ Ze studeerde klinische epidemiologie en promoveerde op onderzoek naar goede postoperatieve zorg.

Minst onderzocht

Het lijkt ongerijmd: verpleegkundigen en verzorgenden geven het leeuwendeel van de essentiële zorg, maar hun werk en de effecten daarvan zijn het minste onderzocht. ‘Toch is dat erg belangrijk, want de praktijk laat zien dat lang niet alle zorg die we geven zoals we hebben aangeleerd, echt helpt,’ zegt Vermeulen. ‘Alleen met onderzoek kun je te weten komen wat werkt en wat niet.’

Waardevolle zorg

Inmiddels ligt er een lijst van 66 handelingen die verpleegkundigen beter achterwege kunnen laten. ‘We weten nu bijvoorbeeld dat een pleister plakken op een wond na de operatie niet tot snellere genezing en minder infecties leidt. Als we dat bij de helft van alle patiënten in Nederland achterwege laten, besparen we 5 miljoen euro per jaar. Met onderzoek kunnen we dus voorkomen dat we geld verkeerd besteden en onze beschikbare tijd en middelen gebruiken voor echt waardevolle zorg.’

Onderzoek ZonMw

Haar inzet om tijd en middelen in de zorg goed te besteden, geeft Vermeulen ook gestalte als commissielid van de ZonMw-programma’s Langdurige Zorg en Ondersteuning (LZO) en Memorabel. Het programma LZO bouwt vanuit het perspectief van de cliënt aan een duurzame kennisbasis voor langdurige ondersteuning en zorg. Bestaande kennis wordt gedeeld en verder ontwikkeld, en er is ruimte voor nieuwe kennis en innovatieve ideeën. Cliënten, opleiders en onderzoekers, maar ook zorgprofessionals, zijn hierbij betrokken. Het programma Memorabel is gericht op onderzoek en ontwikkeling voor mensen met dementie. Als commissielid van beide programma’s kijkt Vermeulen vanuit een verpleegkundig perspectief naar de inhoudelijke keuzes die worden gemaakt en de cruciale thema’s om aan te pakken.

Cultuur en routine

Het is voor de hoogleraar een uitdaging om verpleegkundigen en verzorgenden te betrekken bij het maken en toepassen van wetenschappelijke kennis. Die kennis in de praktijk brengen heeft veel met cultuur en routines te maken. ‘Bij veel professionals leeft het gevoel: zo doen we het al jaren, dus zo moet het! Dat maakt het moeilijk hen ervan te overtuigen dat een bepaalde handeling volgens wetenschappelijk onderzoek geen nut heeft. Want “we hebben het zo geleerd” en dan vinden mensen het lastig om het anders te doen. We spreken elkaar ook nog te weinig aan om op een meer innovatieve, evidence based manier te gaan werken.’

Toegankelijk maken

Wetenschappers moeten ervoor zorgen dat nieuwe kennis toegankelijker wordt, zegt Vermeulen. Daar werken we aan met een nieuw ZonMw-project, IMPROVE!. We willen toe naar een lerende cultuur in teams gericht op kwaliteitsverbetering door toepassing van de nieuwste bewezen effectieve kennis. In het project werken we samen met mbo- en hbo-onderwijsinstellingen en de praktijk, ziekenhuizen en thuiszorg. We willen e-learnings of een website en andere makkelijk bruikbare materialen over verpleegkundige thema’s ontwikkelen, waarmee professionals kunnen reflecteren op hun dagelijks handelen en met nieuwe kennis aan de slag kunnen gaan.’

Verpleegkundig leiderschap

Vermeulen geeft nog een voorbeeld van de lijst van 66 zinloze handelingen: het gebruik van screeningsinstrumenten in de eerstelijnszorg bij vermoeden van een depressie. Dat blijkt weinig op te leveren. Dat roept de vraag op hoe je als verpleegkundige andere disciplines, zoals een huisarts, kunt overtuigen van jouw inzichten over goede zorg. Dat heeft alles met leiderschap te maken, zegt Vermeulen. Ze is daarom een tweede onderzoekslijn opgestart, om kennis te ontwikkelen over de voorwaarden voor een professionele en innovatieve werkomgeving. ‘Want met goed onderzoek kun je verpleegkundigen ‘empoweren’. In welke werkomgeving kunnen verpleegkundigen echt hun rol pakken? Wanneer is cultuur stimulerend voor innovatie? We hebben onderzocht hoe we een werkomgeving kunnen meten, met criteria als ondersteuning vanuit het management en zeggenschap over beleid.’

Actieonderzoek

Verpleegkundig handelen onderzoeken is ingewikkelder dan kijken of een pil goed werkt, benadrukt Vermeulen. ‘Verpleegkundigen doen meerdere dingen tegelijk, hun eigen gedrag is van invloed. Daar moet je in je onderzoeksdesign rekening mee houden. Daarom werken we steeds meer, ook gestimuleerd door ZonMw, met actieonderzoek en participerend onderzoek. Daarin ben je meteen met de praktijk aan het schakelen, om zo te leren en dingen te verbeteren.’
Zo wordt nu in een landelijk samenwerkingsverband het doorvoeren van de functiedifferentiatie onderzocht. ‘Mbo en hbo worden nu meer uit elkaar gehaald. Dat is beter voor de kwaliteit. Maar daar zitten voor de betrokkenen veel emoties aan vast. Hoe gaan zorgorganisaties daar mee om? We bekijken tegelijkertijd het effect van de differentiatie op verpleegsensitieve uitkomstmaten als voeding, pijn en dergelijke. We meten dus zowel op het niveau van de organisatie als op dat van de professional. Want die beide niveaus hangen nauw samen.’

Aandacht voor het verpleegkundig perspectief 

Professor dr. Hester Vermeulen is verpleegkundige en klinisch epidemioloog. Sinds 2016 is zij hoogleraar Verplegingswetenschap bij het Radboudumc. Voor ZonMw is Vermeulen lid van de programmacommissies Memorabel en Langdurige Zorg en Ondersteuning (LZO). Ook is ze als hoofdaanvrager IMPROVE! betrokken bij het programma Kwaliteit van Zorg: Ondersteuning Zorginstituut. Voor het programma Tussen Weten en Doen leidt zij projecten over zelfmanagement, implementatie en leiderschap.

FMT Gezondheidszorg Nieuwsbrief

U wilt op de hoogte blijven van de technologie, wetenschap en innovatieve huisvesting in de zorg. Abonneer u daarom nu gratis op de elektronische nieuwsbrief van FMT Gezondheidszorg.
Name
Email
Secure and Spam free...